منشأ تفاوت ها و خطا های آماری چیست؟ - وبلاگ خرید پستی

به گزارش وبلاگ خرید پستی، چرا میزان کشندگی کرونا در کشور های ایران، انگلیس، چین، اسپانیا، ایتالیا و آلمان متفاوت است؟

گروه دانشگاه وبلاگ خرید پستی-محمدرضا جلالی پندر؛* در بین کشور های ایران، انگلیس، چین، اسپانیا، ایتالیا و آلمان، میزان کشندگی (fetality rate) ویروس کرونا در چین و آلمان حدود یک درصد، در ایران حدود پنج درصد و در انگلیس، اسپانیا و ایتالیا حدود ده درصد اعلام شده است. هم چنین اضافه می گردد که نسبت کشندگی از تقسیم کردن تعداد افراد کشته شده توسط بیماری به تعداد مبتلایان به بیماری بدست می آید.

در مطالعات مختلف، تعداد کشته شده ها در بیمارستان (صورت کسر) عددی است که در نحوه محاسبه آن، روش ثابت و مشخصی وجود دارد (به دلیل اینکه اغلب افرادی که می میرند با علائم حاد مراجعه می نمایند و تست ژنتیکی شان مثبت خواهد بود) و محل اختلاف آماری نخواهد بود؛ ولی تعداد مبتلایان (مخرج کسر) عددی است که با توجه به حساسیت تست آزمایشگاهی، نحوه بیماریابی و تعداد دفعات انجام آزمایش، می تواند متغیر باشد و هرچه تعداد دفعات انجام آن بیشتر باشد، بیماریابی فعالانه تر باشد و حساسیت آزمایش بیشتر باشد، این عدد عظیم تر می گردد (زیرا بسیاری از افراد مبتلا، بی علامت یا باعلائم خفیف هستند که به بیمارستان مراجعه نمی نمایند، و کادر سلامت باید آن ها را جست و جو کند) و در نتیجه کل کسر کوچک تر می گردد؛ به همین دلیل است که میزان کشندگی (fetality) چین و آلمان، نسبت به ایران، انگلیس و سایرین پایین تر بوده است (به عنوان مثال چین روزانه حدود 200000 تست انجام میداد ولی ایران در حدود 20000 تست)؛ نکته مهم این است که میزان کشندگی یک عدد نیست بلکه کسر است، یعنی با افزایش تعداد مبتلایان رابطه معکوس دارد!

مضافاً باید گفته گردد که چین و ایران، نظام سلامت دولتی و فراگیرتری نسبت به سایرین که سلامت را خصوصی نموده اند، دارند و این گستردگی نقش مهمی در کاهش قربانیان (کوچک شدن کسر) داشته است. در انگلیس اتخاذ تصمیمات عجیب همچون عدم درمان سالمندان، بیماران مغزی و اوتیسم و طرح مصونیت گله ای و قرار دادن دانش آموزان در معرض بیماری، باعث ایجاد طوفان مرگ و میر شده است.

هم چنین گزاره کم خطر بودن کرونا نسبت به آنفولانزا در ابتدای پاندمی کرونا مطرح شد که بعد ها در مطالعات اپیدمیولوژیک چینی ها و سازمان دنیای بهداشت، خلاف آن ثابت شد. یک دلیل مهم که باعث این تناقض شده، این است که در مطالعات میزان کشندگی آنفولانزا، از تست ژنتیکی یا آنتی بادی برای تشخیص مبتلایان (مخرج کسر) استفاده نمی گردد، بلکه کلیه افرادی که در زمان پیک اپیدمی، علائم سرماخوردگی را نشان می دهند، مورد مثبت تلقی می شوند که نسبت به موارد مثبت ژنتیکی و آنتی بادی در تشخیص کرونا، به مراتب بیشتر هستند و در نتیجه نسبت کشندگی آنفولانزا کاهش پیدا می نماید. هم چنین داده های میدانی نگارندگان، بالاتر بودن قدرت بیماری زایی (pathogenicity) کرونا نسبت به آنفولانزا را تایید می نماید.

علاوه بر استدلال های فوق، فرضیه متفاوت بودن سویه های کرونا نیز می تواند یکی از علل تفاوت آماری بین کشور ها باشد؛ با این توجیه که میزان کشندگی و رفتار هر سویه متفاوت است درنتیجه، در هر کشور آمار با سایرین متفاوت خواهد بود.

البته نکته مهم دیگری که وجود دارد، این است که تست ژنتیکی (RT PCR) مانند هر تست تشخیصی دیگر خطا دارد و در نتیجه موارد مثبت کاذب (افراد سالم که در تست بیمار تشخیص داده می شوند) و منفی کاذب (افراد بیمار که در تست سالم تشخیص داده می گردد) دارد؛ در خصوص این تست، مقدار منفی کاذب بیش از مثبت کاذب است و به همین دلیل آمار رسمی مبتلایان، که براساس تست تشخیصی اعلام می گردد، کمتر از کل مبتلایان است. اما از ابتدای اپیدمی در ایران، کلیه موارد مشکوک با مراجعه به مراکز درمانی، به وسیله راه های مختلف تشخیصی مانند رادیولوژی، معاینات فیزیکی، شرح حال و تست خون، نیز مورد ارزیابی قرار دریافتد و در صورت احتیاج درمان شدند، تا خطای تشخیص به حداقل برسد.

کسانی که با مطالعات تجربی، مخصوصا بالینی آشنا باشند، می دانند که همیشه خطا های مختلفی در انجام آزمایش، اندازه گیری، فرضیه سازی و ... وجود دارد و امری اجتناب ناپذیر است. تصمیم مشترک و دنیای که جهت معین تعداد مبتلایان و قربانیان گرفته شده، این است که تست ژنتیکی معیار باشد (برای اینکه پارامتر تشخیصی در همه جا واحد باشد). با توجه به پایین بودن حساسیت این تست، به نظر می رسد که آمار واقعی و آمار اعلامی تفاوت قابل توجهی با هم داشته باشند. هم چنین افرادی که خارج از بیمارستان یا قبل از رسیدن به بیمارستان فوت می نمایند، اغلب مورد آزمایش برای معین ابتلا، قرار نمی گیرند. در اولین موج اپیدمی در هر کشور، به دلیل اینکه آزمایشگاه های ژنتیکی هنوز فعال نشده اند، تعدادی از افراد بدون دریافت تست می میرند و بالتبع جزو آمار محسوب نمی شوند.

البته این خطا ها که در اعلام آماری لحاظ نمی شوند، برای درمان، به مشکل بر نمی خورند، چون درمان براساس تست ژنتیکی نیست بلکه همانطور که گفته شد مشکوک بودن برای ورود به فاز درمانی کافی است.

این موضوعات چالش جدی ای برا سیاست گزاران سلامت دنیا ایجاد می نماید و قطعا برای یافتن حقیقت و شفاف سای احتیاج به طرح راهکار های جدید است، که صداقت و شجاعت مسئولین درمان را می طلبد، چرا که تبیین وجود خطای علمی و سهوی و تمایز آن با خطای عمدی برای عموم جامعه بسیار سخت است (همانند موضع گیری های غیر علمی و احساسی در مقابل صحبت های روز گذشته معاون بهداشت وزارت بهداشت مبنی بر متفاوت بودن آمار واقعی و اعلامی)

خطا های آماری مذکور در حال حاضر در همه کشور ها صورت می گیرد و طبیعتا تا زمانی که برای نحوه برطرف آن ها و حقیقت یابی، راه چاره های جدید اتخاذ نگردد، تنها معیار برا مقایسه و سنجش، همین آمار های فعلی است

بنا بر موارد فوق، با تایید امکان خطا، اتهامات بدون سندی که در دو ماه اخیر مبنی بر مخدوش بودن و تقلب سیستماتیک در آمار ایران و چین و هر کشور دیگری مطرح می شدند، فاقد اعتبار علمی می باشند و تا زمانی که اسناد متقنی مبنی بر دست کاری عامدانه آمار منتشر نگردد، ادعا های در این زمینه مردود هستند (نحن ابناء الدلیل).

مواضع علمی سازمان دنیای بهداشت نیز که در ابتدا صرفاً بر پایه مطالعات چینی ها و بعد ها چین و سایر کشور ها بوده است، خلاف گویی و عدم صداقتی در این زمینه گزارش ننموده است و پژوهشگران سلامت می دانند که اکنون اغلب مطالعات وسیع و مهم درباره کرونا را چین انجام می دهد و در اختیار سایرین قرار می دهد؛ در حالی که بسیاری از کشور ها تجارب هرچند اندک خود را عمومی نمی نمایند. به عنوان مثال اعلام سریع و هشداری چین درباره خاصیت عفونت زایی (infectivity) بسیار بالای این ویروس (انتقال شدید و سریع بیماری از فردی به فرد دیگر) و میزان شیوع (prevalence rate) بالای آن، یاری عظیمی به سیاست گزاران سلامت کشور ها و سازمان دنیای بهداشت برای اتخاذ سیاست های قرنطینه و فاصله گذاری، نموده است و اکنون صحت آن مورد اتفاق همه پژوهشگران است.

علاوه بر اینها، گزاره دیگر چینی ها مبنی بر پایین تر بودن قدرت بیماری زایی (pathogenicity) کرونا نسبت به سارس و مرس نیز اکنون مورد تایید اغلب پژوهشگران است.

از طرف دیگر آمریکا، که پیشرو ترین کشور در مطالعات میکروبیولوژی است و اختصاصاً در خصوص ویروس کرونا تحقیقات وسیعی انجام داده است، باید اطلاعات خود را در اختیار سایرین نیز قرار دهد و هم چنین برای دنیایان شرح دهد که چرا پیشرفته ترین آزمایشگاه های میکروبیولوژی اش در مراکز نظامی قرار دارند!

محمدرضا جلالی پندر-دانشجوی داروسازی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان

انتشار یادداشت های دانشجویی به معنای تأیید تمامی محتوای آن توسط وبلاگ خرید پستی نیست و صرفاً منعکس نماینده نظرات گروه ها و فعالین دانشجویی است.