تفاوت تالاب، برکه، باتلاق، مرداب، هور و خور چیست؟ - وبلاگ خرید پستی

به گزارش وبلاگ خرید پستی، خبرنگاران | سرویس علوم - همواره و همه جا، در همه فرهنگ ها و زبان ها، واژه هایی پیدا می شوند که معنای نزدیکی داشته باشند و با برخورد به آن ها، خواننده را درگیر معنا و مفهوم خود نمایند. اما راهکار چیست؟ وجود لغت نامه های زیادی در این باره می توانند گره گشا باشند و در صورت لزوم می توان با مراجعه به دیگر زبان ها و فرهنگ ها، معادل این لغات را یافت و برای همواره به این قائله سرانجام داد. به عنوان مثال شاید شما هم برایتان سوال باشد که تفاوت تالاب، برکه، باتلاق، مرداب، هور و… چیست؟ در ادامه قصد داریم تا تعاریف مجزایی از هر کدام این مفاهیم واگو کنیم تا شما را از سرگردانی نجات دهیم.

تالاب؛ یک مفهوم کلی

تالاب (wetland) به طور کلی به محیطی گفته می گردد که ویژگی هایش حالتی میان خشکی و آب است. تالاب ها ممکن است همیشه دارای آب باشند یا اینکه گاهی خشک و گاهی آب دار باشند؛ اما ویژگی اصلی تالاب ها ماندگاری نسبی آب در آن هاست که بسته به نوع تالاب این آب ممکن است شور باشد یا شیرین.

بر اساس شاخص های پیمان بین المللی حفاظت از تالاب ها، یعنی کنوانسیون رامسر (Ramsar)، تالاب این چنین تعریف می گردد: تالاب ها مناطقی باتلاقی، پودابی، منجلابی یا آبی هستند که طبیعی یا مصنوعی، دائم یا موقت بوده و بسته به نوع آن، دارای آب ایستا یا روان هستند. از تقسیمات دیگر آن می توان به آب شیرین یا نمکی بودن آن اشاره نمود. تالاب ها دارای عمقی در حدود 6 متر هستند. از عظیمترین تالاب ها می توان به باتلاق جنگلی آمازون و تالاب توربی سیبری اشاره نمود.

نمایی از باتلاق جنگلی آمازون

نمایی از تالاب توربی سیبری با مقادیر زیادی کربن ارگانیک

تالاب ها به چهار دسته اصلی زیر تقسیم می شوند:

• مرداب یا هور (Marsh)
• باتلاق یا تالاب جنگلی (Swamp)
• خلاش، خاک باتلاقی یا تالاب متشکل از تورب (bog)؛ تورب نوعی زغال طبیعی به رنگ قهوه ای تیره، دارای 50% تا 60% کربن است که به هنگام سوختن بوی آمونیاک می دهد و از رسوب تدریجی گیاهان آبی، مانند جلبک ها و خزه ها فراوری می گردد.
• پوداب یا لشاب (Fen)

نمایی از تورب یا همان زغال سنگ نارس

اما پیمان رامسر یک طبقه بندی دیگر نیز برای تالاب ها تعریف نموده است که به عنوان ابزاری برای شناسایی سریع انواع تالاب ها در نظر گرفته شده است. بر این اساس تالاب ها به سه دسته اصلی طبقه بندی می شوند:

• تالاب های دریایی / ساحلی
• تالاب های داخله
• تالاب های ساخته شده به دست انسان

جدول مقایسه ای انواع تالاب

بیشتر بدانید: 13 بهمن مصادف با 2 فوریه؛ روز دنیای تالاب ها

در ادامه تعریفی درباره هر یک از این محیط های زیستی ارائه می گردد تا به طور دقیق با آن ها آشنا شده و تفاوت هایشان را بسنجید.

1. مرداب (مانداب / هور) چیست؟

به برکه (یا آبگیر) عمیق، عریض و طویلی اطلاق می گردد که زیست گاه گیاهی و جانوری متنوعی را در دل خود جای داده است. این مناطق از پیش روی آب دریا در خشکی و یا به طور کلی از تجمع آب در یک ناحیه حاصل می ­شوند و ویژگی شاخص آن ها ساکن بودن آب در این نواحی است. مرداب ها عموما گرم و مرطوب و میزبان همیشگی برای گل مرداب یا گل نیلوفر آبی هستند. مانداب یا هور نام های دیگری برای مرداب هستند.

نمایی از مرداب دیوک واقع در جنگل کلاردشت در مازندران

نمایی از مرداب سراوان رشت

گل مرداب موسوم به گل نیلوفر صورتی

2. باتلاق (تالاب جنگلی) چگونه محیطی است؟

باتلاق در واقع تالابی است جنگلی. بسیاری از آن ها در امتداد رودخانه های عظیم به وجود می آیند زیرا به شدت وابسته به نوسانات سطح آب طبیعی هستند. باتلاق های دیگر در سواحل دریاچه های عظیم رخ می دهند. بعضی دیگر از باتلاق ها دارای پوشش خاصی از درختان (hammock: پوششی که بیشتر در جنوب شرقی ایالات متحده یافت می ­گردد) یا پوشش گیاهان آبزی هستند. باتلاق ها به دو نوع اصلی تقسیم می شوند:

• ثابت، یا باتلاق های جنگلی
• گذرا، یا باتلاق های درختچه ای

نکته: همانطور که گفته شد باتلاق ها حتما دارای یک پوشش گیاهی هستند و برخلاف مرداب ها که از آب پوشیده اند، باتلاق ها این گونه نیستند.

نمایی از باتلاق گاوخونی واقع در اصفهان

3. پوداب (لشاب) چیست؟

پوداب ها، تالاب هایی متشکل از پوده یا تورب هستند. به پوداب لَشاب هم گفته می گردد. پوداب ها دارای پوشش گیاهی هستند و با مشخصه های زیر از خَلاش ها یا تالاب های متشکل از تورب یا همان bog ها و دیگر تالاب ها تمییز داده می شوند:

• اسیدیته آن ها دارای pH خنثی یا قلیایی هستند.
• تحت سلطه چمنزارها و چمن ها هستند و معمولاً خزه های قهوه ای و زنبق های زرد دارند.
• پوداب ها غالباً تنوع بالاتری در سایر گونه های گیاهی خاص دارند که از جمله این گیاهان، گیاهان گوشتخوار (Pinguicula) است.
• در کنار دریاچه ها و رودخانه های عظیم رخ می دهند و به تغییرات فصلی وابسته اند.

نمایی از یک پوداب واقع در هلند

4. خلاش یا خاک باتلاقی چیست؟

خلاش تالابی اسیدی با خاکی بسیار مرطوب است که در کناره های آب های راکد و کم عمق به وجود می آید. (بر خلاف پوداب ها که در کنار دریاچه ها و رودخانه های عظیم به وجود می آیند.) سطح خلاش یا bog ها را خزه ها و درختچه هایی از خلنگیان می پوشانند که که در پوده (تورب) و خزه های پوده زار ریشه دوانده اند. آب این نوع تالاب ها به دلیل زغال سنگ نارس حل شده درون آب، قهره ای رنگ است.

نمایی از یک خلاش یا تالاب متشکل از تورب در استونی

در ادامه چند اصطلاح مشابه دیگر یعنی دشت سیلابی، برکه یا آبگیر و خور را آنالیز می کنیم.

دشت سیلابی چگونه منطقه ای است؟

دشت سیلابی (Floodplain) یا سیلاب دشت همانطور که از نام آن پیداست به منطقه پست و همواری اطلاق می گردد که در مجاورت یک رود قرار گرفته و به مجرد طغیان رود، سیل آن دشت را می پوشاند.

نمایی از یک دشت سیلابی واقع در ایسلند

برکه یا آبگیر به چه محیطی گفته می گردد؟

حوضچه ای است پر از آب، (طبیعی یا مصنوعی) که کوچکتر از دریاچه است. برکه ها یا آبگیرها (pond) ممکن است به طور طبیعی در دشت های سیلابی به عنوان بخشی از سیستم یک رودخانه ایجاد شده باشند، یا به صورت جداگانه وجود داشته باشند؛ مانند یک استخر داخلی یا حفره های بایر. آبگیرها معمولا کم عمق و مامن و زیستگاه باتلاق ها، آبزیان و حیوانات هستند.

نمایی از یک برکه واقع در لندن

خور چگونه محیطی است؟

واژه مشابه دیگری با هور وجود دارد به نام خور (firth). خور زیر مجموعه ای از دریاست و به منطقه ای اطلاق می گردد که به خشکی داخل شده باشد. به نحوی خور به مصداق یک خلیج کوچک است.

نمای فوق العاده از یک خور

سخن آخر

همانطور که در بالا مطالعه فرمودید، تالاب یک واژه عمومی و کلی است که برای نامیدن زیست بوم هایی اعم از باتلاق، مرداب یا هور و پوداب و خلاش استفاده می گردد. اما حالا با مرور مطالب این مقاله می توانید به راحتی به تفاوت های هر کدام پی ببرید و اگر مثل من در انتخاب کلمات وسواس دارید، دیگر دچار دردسر نخواهید شد.

همانطور که می دانید شرایط تالاب ها در سراسر دنیا و از جمله در ایران بحرانی است. برای آگاهی بیشتر با شرایط تالاب های ایران پیشنهاد می کنم مطلب فاجعه در کمین 10 استان کشور را در وبلاگ خرید پستی بخوانید. همچنین می توانید با دریاچه هامون و تالاب چغاخور از تالاب های ایران بیشتر آشنا گشت.